N.B. In verband met de vakantie ontvangt u deze en de komende weken een special - het laatste nieuws vindt u wel op onze website

www.nederland.broadbandtvnews.com/vandaag

Special: radio wordt digitaal en persoonlijker

We zien het in de tijdschriften kiosk, we zien het met de digitale televisie. Media worden persoonlijker en richten zich meer op specifieke doelgroepen dan op brede massa's. Digitale themakanalen winnen terrein via kabel en satelliet. In de winkel breidt het aantal tijdschriften titels zich met de week uit. En met de radio? Daar kunnen we nog persoonlijker worden met alleen maar onze eigen muziek op een MP3 speler. Wie heeft er nog Sky Radio nodig als je altijd je favoriete muziek op zak hebt? Een typisch voorbeeld van 'disruptive technology': de ware concurrent is niet een ander radiostation, maar een geheel nieuwe techniek die alle business modellen op zijn kop zal zetten.

Digitale kabel
In Nederland is het fenomeen kabelradio zo'n beetje uitgevonden. Omdat in de jaren tachtig de publieke zenders uit Hilversum nog het absolute monopolie bezaten moesten aanbieders van alternatieven zich bezig houden met ether piraterij of via de kabel commerciële omroep bedrijven. Anno 2007 hebben we aan commerciële radio geen gebrek en kunnen we naast de veertig analoge kanalen ook tientallen extra digitale zenders via de kabel beluisteren.
Met behulp van de digitale kabeltuner is het nu mogelijk nog veel meer zenders te beluisteren. De meeste kabelmaatschappijen bieden niet alleen digitale versies van de analoge kanalen, maar ook een extra aanbod aan non-stop kanalen van leveranciers als Xtra Music (UPC) of Music Choice (andere kabelaars). Beide diensten zullen in de komende maanden gaan fuseren na de recente overname van Xtra door Music Choice.
Op deze "premium audio" diensten zijn tientallen verschillende thematische kanalen van salsa to schlager en van jazz tot rap te beluisteren. om hiervan gebruik te maken moet de set-top box aangesloten worden op de stereo installatie. Nadeel is dat je om af te stemmen de televisie moet aanzetten, die kan pas uit als je een zender hebt gevonden (en moet weer aan als je van zender wilt veranderen).

Satelliet radio
In de afgelopen jaren maakten we kennis met verschillende soorten van satelliet radio. Analoge radio via sub-carriers, DSR (Digitale Satelliet Radio) en ADR (Astra Digital Radio). Ze zijn verdwenen, maar inmiddels is nu de digitale audio variant van de DVB norm beschikbaar. Via Canal Digitaal Satelliet, maar ook free-to-air op alle satellieten die je kan ontvangen. Net als bij kabelradio moet je via de televisie afstemmen, maar kan je deze na het vinden van de juiste zender uitzetten. Het leuke van deze vorm van satelliet radio is dat je zenders uit heel Europa in uitstekende kwaliteit kan beluisteren.
Hiernaast bestaat ook nog satelliet radio rechtstreeks naar een (draagbare) radio. In de Verenigde Staten zijn XM Radio en Sirius Satellite Radio de twee aanbieders die elk tientallen verschillende radiokanalen vanaf het hemelruim rechtstreeks naar de radio uitzenden. Beide hebben enkele miljoenen abonnees, vooral voor de autoradio, en zijn nu bezig te fuseren tot een enkele aanbieder. In Europa kan je theoretisch nog de signalen van Worldspace ontvangen, maar deze dienst is eigenlijk alleen voor Afrika bedoeld. Wel is het bedrijf Ondas Media bezig met het opzetten van echte satelliet radio voor Europa met verschillende partners. In Nederland is dat Talpa radio. Voor het zover is moeten we nog wel even wachten, maar dan kan je bijvoorbeeld in de auto in heel Europa naar Radio 538 luisteren.

Internet radio
Radio via internet bestaat al geruime tijd, maar zal de komende tijd een snelle groei doormaken. Tenminste, als de rechten kwesties tot ieder's tevredenheid zijn opgelost en er een goed en sluitend business model is gevonden. Ondertussen kunnen we luisteren naar minimaal zo'n tienduizend radiostations. Probleem is alleen ze te vinden, maar daar zijn uitstekende portal sites voor zoals nederland.fm in Nederland en providers als Shoutcast, Real Player, Windows Media Player en niet te vergeten AOL Radio.
In Nederland zijn vrijwel alle publieke en commerciële omroepen met streams op het web te vinden. Daarnaast breiden zender kun aanbod uit met extra web radio's, zoals de kanalen van VPRO's 2VOOR12, Radio Digitaal van Talpa, Kink van de vereniging Veronica en straks ook de geplande Arrow themakanalen.
Naast de thematische streams, die soms voor super niches zijn (klezmer 24/7) is Pandora de aanbieder met echt gepersonifieerde radio. Geef aan wat je leuk vindt en de doos van Pandora opent zich met een eigen keuze. Deze kan je verder aanscherpen door het per nummer aangeven of je de muziek leuk vindt of juist niet.
Internet radio zit niet vast gebakken aan de computer, dankzij je draadloze netwerk kan je de signalen streamen naar draagbare internet radio's. En daarmee wordt het dan ook echt radio, tenminste in en om je eigen huis. Op de afgelopen AutoRAI konden we ook kennis maken met Tunein.FM, een systeem waarmee het ook mogelijk is om via je mobiele telefoon naar het internet radiostation van je keuze te luisteren. Je moet alleen wel de gesprekskosten betalen.

DAB
Volgens planning zijn in de meeste Europese landen de DAB uitzendingen gaande, in Nederland zijn alleen de publieke omroepen actief. DAB staat voor Digital Audio Broadcast en was bedoeld als opvolger van de AM en FM. De vraag is of dat ook gaat gebeuren. DAB maakt gebruikt van verouderde, inefficiënte compressie technieken en biedt weinig flexibiliteit voor lokale omroepen. Alleen in Groot-Brittannië is het een relatief succes met enkele miljoenen verkochte ontvangers.
De kans dat DAB het zal redden lijkt niet erg groot. Links en rechts wordt het systeem ingehaald door nieuwe digitale technieken: webradio, podcasting, DRM, satelliet radio. Voor de luisteraar biedt DAB slechts weinig of zelfs geen toegevoegde waarde. Waarom zou men dan overschakelen? In de meeste landen waar men is begonnen leidt DAB een zieltogend bestaan of wordt weer ontmanteld. De DAB norm ontwikkelt zich zelf verder in de richting van multimedia. In Korea maakte men er een standaard van waarmee het mogelijk wordt digitale TV naar je mobiel te sturen: DMB, Digital Multimedia Broadcasting. Inmiddels ook in gebruik in Duitsland en in Nederland test MTVNL ermee in de regio Den Haag.

DRM
DRM staat voor Digital Radio Mondiale, een norm die ontwikkeld werd door een groot aantal internationale kortegolfomroepen als Radio Nederland, Deutsche Welle en de BBC. Reden van het ontstaan was de slechte kwaliteit die kortegolf nog steeds biedt en die inmiddels niet meer van deze tijd is. DRM verschilt fundamenteel van DAB – hiervoor zijn geen nieuwe zenders en frequenties nodig: de omroepen kunnen het bestaande zenderpark en de frequenties gebruiken. De laatste jaren werd uitgebreid met het systeem getest en de resultaten zijn verbluffend: via de kortegolf kunnen programma’s in een prima digitale kwaliteit de wereld rond worden gestuurd. Maar niet alleen via de kortegolf, ook via de middengolf kan DRM worden ingezet. Ook is een variant voor FM beschikbaar.
RTL, oftewel het oude Radio Luxemburg, zag meteen de commerciële mogelijkheden. In Duitsland is men al actief: de Duitse RTL programma's worden via een middengolf zender uitgestraald. En onlangs sloot men een proef via de kortegolf af met uitzendingen voor Groot-Brittannië. Het systeem maakt een goede kans op succes, met name omdat het nieuw leven in de oude AM banden brengt en de bestaande zenders kunnen worden aangepast.

Podcasts
Geen radiostation meer ter wereld, die geen eigen podcasts heeft: BNN, de BBC, de VRT, Virgin Radio, Radio 538, Disney, Newsweek, National Public Radio - iedereen was er als de kippen bij om de boot niet te missen. Met podcasts worden nieuwe aflevering automatisch op de computer gedownload en eventueel doorgespeeld naar een MP3 speler, die niet noodzakelijkerwijs een iPod hoeft te zijn. De opmars van podcasting is opmerkelijk. Vergelijk dat eens met de moeizame introductie van DAB, de zogenaamde opvolger van AM en FM.
De opmars van de Podcast is voor een groot deel te verklaren door het gemak in het gebruik. Omdat Apple het systeem in haar iTunes winkel heeft geïntegreerd en zodanig heeft ingericht is het abonneren op een podcast heel erg makkelijk geworden. Een paar klikken en klaar-is-Kees. Wat aanvankelijk een speeltje voor nerds en anoraks leek is van de ene op de andere dag het eerste gepersonifieerde massamedium geworden. Of moeten we zeggen: lijkt geworden? Want door het gemak om je te abonneren is snel geregeld dat je de downloads automatisch op je computer krijgt, maar wie luistert er ook naar? Niemand die dat echt weet.
Het aardige van podcasts is ook dat het een andere ontwikkeling heeft gestimuleerd: die van gesproken boeken. Een paar jaar geleden waren voorgelezen boeken, meestal op cassette bandjes, iets voor ouders die geen tijd hadden hun kinderen voort te lezen, nu zijn de titels niet meer aan te slepen.

Dat de toekomst van de radio digitaal zal zijn staat vast. De toekomst zal ook gefragmenteerd zijn. Radiozenders die alles voor iedereen willen zijn hebben geen bestaansrecht meer. Via de diverse kanalen - ether,web, satelliet - kan de luisteraar meer dan ooit zelf bepalen wat hij wil horen en wanneer hij het wil horen. Dat betekent tevens dat de bestaande business modellen op hun kop gaan. Hoe lang de weg zal zijn is nog onduidelijk. Het modderen met DAB laat zien dat het erg lang kan duren; aan de andere kant toont het plotselinge - en onverwachte - succes van podcasting aan dat het ook in een stroomversnelling kan komen als luisteraars er plezier in hebben. En als het makkelijk in gebruik is.